Hieronder vindt u een overzicht van alle door het LZV en het NLVi gefinancierde afgeronde onderzoeken gericht op het verbeteren van het welzijn en de zorg voor veteranen, militaire oorlogs- en dienstslachtoffers en hun relaties.
Deze pagina wordt met regelmaat aangevuld met meer informatie.
Met de memrec-methode wordt het angstgeheugen in één of twee behandelsessies zodanig aangepast dat buitensporige angst volledig verdwijnt. Hiertoe wordt het angstgeheugen één keer kort opgewekt, waarna 40 mg propranolol wordt toegediend om heropslag van de angst te voorkomen. In deze studie werd de memrec-methode toegepast bij zeven veteranen met PTSS. De resultaten waren veelbelovend in het verminderen van PTSS-klachten en psychische distress en in het verbeteren van de kwaliteit van leven. Dit is vooral opvallend gezien de complexe klachten waarmee de veteranen in deze studie kampten.
Klik hier voor Kindt, 2023Deze link opent in een nieuw tabblad
Ondanks dat veteranen met uitzendgerelateerde problematiek baat kunnen hebben bij professionele hulp of ondersteuning blijkt het (tijdig) zoeken van hulp niet vanzelfsprekend. Daarom heeft het Nederlands Veteraneninstituut (NLVi) 46 postactieve veteranen geïnterviewd naar wat het zoeken van hulp belemmert of ondersteunt. Op basis van de resultaten zijn oplossingsrichtingen besproken met een drietal klankbordgroepen. Met dit onderzoek wil het NLVi bijdragen aan een betere kwaliteit van leven van veteranen met uitzendgerelateerde zorgbehoeften.
Uit de resultaten blijkt dat de meeste veteranen pas hulp zochten op een ‘crisispunt’. Wanneer veteranen in dit stadium hulp zoeken, is de problematiek vaak complex en dat bemoeilijkt het vinden van passende hulp. Er zijn verder zes facetten gevonden waarop de ondersteuning van het hulpzoekgedrag zich moet richten. Dit zijn: (1) herkennen en erkennen van het probleem, (2) het onderkennen van de noodzaak voor hulp, (3) de geïnternaliseerde normen en waarden van de Defensiecultuur en de mentaliteit van veteranen, (4) stigmatisering, (5) sociale steun en (6) (ervaringen met) de hulpverlening. In klankbordgroepen met veteranen, thuisfrontleden en nuldelijnsondersteuners zijn eerste aanbevelingen geformuleerd. Belangrijk is volgens hen: (1) het verspreiden van kennis over mogelijke gevolgen van uitzending, (2) het vergroten van de zichtbaarheid en vindbaarheid van het NLVi, (3) het faciliteren van mogelijkheden voor ontmoetingen, (4) het delen van ervaringsverhalen en (5) het inzichtelijk maken en afstemmen van de mogelijkheden voor hulp en ondersteuning.
Klik hier voor Reijnen, 2022Deze link opent in een nieuw tabblad
Tijdens vredesmissies kunnen militairen worden blootgesteld aan moreel belastende ervaringen. Het onderzoek onder Dutchbat III-veteranen laat zien dat gevoelens van machteloosheid en verraad tijdens hun uitzending samenhingen met een slechtere mentale gezondheid 25 jaar later. Vooral institutionele beperkingen, zoals een gebrek aan middelen of een beperkt mandaat, speelden hierin een belangrijke rol. Het onderzoek benadrukt het belang van goede voorlichting, sociale steun vanuit Defensie en erkenning na moreel belastende missies.
Klik hier voor de Goede, 2024Deze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor de Goede, 2025Deze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor ter Heide, 2025Deze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor het factsheetDeze link opent in een nieuw tabblad
Dit onderzoek keek naar de rol van partners in het herstel van PTSS bij veteranen. De resultaten laten zien dat partnerresponsiviteit — de mate waarin partners zorgzaam, begripvol en waarderend naar elkaar zijn — samenhangt met herstel en meer relatietevredenheid. Tegelijkertijd bleek dat de manier waarop partners communiceren over stress en trauma herstel soms juist kan belemmeren. Het onderzoek benadrukt het belang van het betrekken van partners bij de behandeling van PTSS, van goede communicatie, wederzijdse steun en partnerresponsiviteit voor herstel.
Klik hier voor Meuleman, 2024Deze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor Meuleman, 2025Deze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor de infographic Deze link opent in een nieuw tabblad
Uitzendgerelateerde PTSS kan grote gevolgen hebben voor het functioneren van veteraangezinnen, met name in het sociale en gezinsdomein. Tegelijkertijd is er relatief weinig onderzoek gedaan naar familiegerichte interventies binnen veteraangezinnen.
Twee veelbelovende interventies zijn Multi-Family Therapy (MFT) en After Deployment Adaptive Parenting Tools (ADAPT).
MFT combineert elementen van groepstherapie en systeemtherapie en richt zich op twee of meerdere veteraangezinnen tegelijk. Het doel is gedragsverandering te realiseren door disfunctionele interactiepatronen tussen gezinsleden te veranderen.
ADAPT is een groepsinterventie waarbij meerdere veteranen en hun partners gelijktijdig deelnemen en zich richt op het versterken van effectieve opvoedingsvaardigheden en het verbeteren van het gezinsfunctioneren.
Het doel van het onderzoek was om de klinische effectiviteit van MFT en ADAPT te onderzoeken bij Nederlandse veteranen en hun gezinnen en de rol van sociaal cognitief functioneren in de behandeling.
Conclusie: De huidige resultaten, hoewel beperkt, ondersteunen het belang van MFT niet. ADAPT bleek daarentegen effectiever en meer haalbaar. Sociale cognitie en emotieregulatie spelen een klinisch belangrijke rol spelen bij sociaal gerelateerde problemen bij PTSS.
Klik hier voor het proefschriftDeze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor Janssen, 2022bDeze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor Janssen, 2022cDeze link opent in een nieuw tabblad
Hoewel er aandacht is voor de existentiële (spirituele) dimensie van morele verwonding bij veteranen, ontbreekt kennis over hoe geestelijk verzorgers existentiële zorg bieden en hoe veteranen deze zorg ervaren. Het onderzoek laat zien dat veteranen morele verwonding ervaren als een voortdurende worsteling met morele vragen over 1) missiegerelateerde acties, 2) het goede in de mensheid en de wereld, en 3) het functioneren van Defensie. Bij het bespreken van morele dilemma’s en gevoelens van schuld, schaamte of verraad blijken vooral relationele aanwezigheid, vertrouwelijkheid en de onafhankelijke positie van geestelijk verzorgers binnen Defensie belangrijk voor de verwerking van morele verwonding en het herwinnen van vertrouwen in zichzelf en anderen.
Klik hier voor Mudde, 2025Deze link opent in een nieuw tabblad
Klik hier voor het factsheetDeze link opent in een nieuw tabblad
Moral injury (MI) is een relatief nieuw concept. Het is onduidelijk hoe het bij Nederlandse hulpzoekende veteranen het best gemeten kan worden, en in hoeverre het voorkomt. In het onderzoek uitgevoerd door ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum zijn de Moral Injury Events Scale (MIES) en de Expressions of Moral Injury Scale (EMIS) vragenlijsten naar het Nederlands vertaald en psychometrisch geëvalueerd. Conclusie: De MIES en EMIS vragenlijsten hadden goede psychometrische kwaliteiten. MI komt relatief vaak voor bij hulpzoekende veteranen. Zij raden aan het zorgaanbod voor hulpzoekende veteranen met MI verder vorm te geven.
De Goede, M., Boelen, P., & Ter Heide, F.J.J. (2022). Moral Injury Events Scale – Nederlandstalige versie. Diemen: ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum
De Goede, M., Boelen, P., & Ter Heide, F.J.J. (2022). Expressions of Moral Injury Scale – Military Version (EMIS-M) – Nederlandstalige versie. Diemen: ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum
Klik hier voor MIESDeze link opent in een nieuw tabblad
Om veteranen met uitzendgerelateerde mentale problemen en zorgbehoeften beter te begrijpen is door onderzoekers van ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum het Veteranenlexicon ontwikkeld. Het doel van het Veteranenlexicon is de zorg aan veteranen te optimaliseren door de kennis van zorgmedewerkers en behandelaren over de leefwereld, de context van de missies en het taalgebruik van veteranen te vergroten. Het Veteranenlexicon is gepubliceerd en digitaal toegankelijk.
Van Lil, A., & Nauta, B. (2024). Het Veteranenlexicon – Voor een beter begrip van de belevingswereld van de Nederlandse veteraan. Doorn: Landelijk Zorgsysteem voor Veteranen. Diemen: ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum
Klik hier voor het VeteranenlexiconDeze link opent in een nieuw tabblad
Nederlandse militairen lopen risico op het ontwikkelen van moral injury (MI). De onderzoekers van ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum hebben de haalbaarheid, aanvaardbaarheid en initiële effectiviteit onderzocht van twee door ARQ ontwikkelde behandelinterventies voor hulpzoekende veteranen met MI: een groepsbehandeling en een online module.
Conclusie: De twee behandelvormen waren haalbaar en aanvaardbaar en gingen gepaard met een afname van PTSS en MI symptomen. Nederlandse veteranen met MI kunnen baat hebben bij deze MI interventies, ondersteund door individuele therapie.
Onderzoekers van Psychotraumacentrum Zuid Nederland hebben onderzocht wat het effect is van het toevoegen van het Positieve Gezondheid gespreksmodel aan standaard traumabehandeling bij veteranen met PTSS.
Conclusie: Hoewel het gespreksmodel Positieve Gezondheid geen extra effect had bovenop standaard traumabehandeling, bevestigen de resultaten het nut van traumagerichte therapie en onderstrepen ze de noodzaak van aanvullende herstelgerichte modules. Toekomstig onderzoek dient zich te richten op intensievere, beter geïntegreerde en op het juiste moment aangeboden interventies — bij voorkeur na traumaverwerking — om duurzame verbetering in herstel en levenskwaliteit bij veteranen met PTSS te ondersteunen.
Het doel van dit onderzoek was om via een systematisch literatuuronderzoek, ondersteund door AI-technologie, inzicht te verkrijgen in de rol van erkenning en waardering in het bevorderen van gezondheid en welzijn van veteranen.
Conclusie: Uit de literatuur blijkt dat erkenning en waardering sterk waren geassocieerd met lagere niveaus van PTSS, depressie en burn-out. Het onderzoek laat zien dat erkenning geen bijzaak is, maar een fundamentele voorwaarde voor het welzijn van veteranen.
